Đầm Ô Loan nằm sát quốc lộ 1A, dưới chân đèo Quán Cau,
cách thành phố Tuy Hoà 22km. Đây là một địa danh gắn với phong
trào Cần Vương của tỉnh Phú Yên.
Đầm Ô Loan rộng khoảng 1.200 ha. Đứng trên đèo Quán Cau
nhìn xuống, Ô Loan giống như con phượng đang xòe cánh, còn trên bản đồ, Ô Loan
giống như con thiên nga đang thong thả bay.
Phía Tây đầm Ô Loan là những quả đồi nhỏ nằm san sát nhau.Phía
đông là mả Cao Biền. Dân gian cho rằng trên đường đi ếm hại nhân tài nước Nam, Cao
Biền đã bị trời chôn tại đây.
Thật ra, đây không phải là mả mà là một cồn cát. Tuy nằm
sát biển, sóng gió vô chừng nhưng nhờ có một luồng gió xoáy mang cát bồi đắp,
nên không khi nào mả bị sụp xuống thấp. Ô Loan là một đầm nước lợ, gần như nằm
trọn trong đất liền, có món đặc sản là sò huyết. Dưới thời phong kiến, các quan lại khi về Phú
Yên thường ra đầm Ô Loan thưởng ngoạn phong cảnh và thưởng thức món sò huyết.
Món đặc sản khác ở Ô Loan là hàu. Tản Đà (Nguyễn Khắc Hiếu)
nhà thơ nổi tiếng sành ăn đã từng đi khắp nước, ăn khắp nơi, đến Phú Yên nếm
món ngon vật lạ cũng khen rằng: “Phú Câu cước cá, Ô Loan miếng hàu”. Hàu sống dựa vào các tảng đá ngập mặn, có cạnh
rất sắc. Hàu dùng để nấu cháo, nấu canh, xào, nhưng ngon và hấp dẫn nhất là món
hàu tái hoặc hàu trộn với đậu phụng và cà chua.
Món ngon vật lạ ở Ô Loan còn có cua đế, còn gọi là huỳnh đế
hay hoàng đế. Mai cua hoàng đế màu đỏ hoặc vàng đậm, ngay khi cua còn sống ở dưới
nước, đằng sau có một chùm lông vàng, ngắn. Đặc biệt, loài cua này không bò
ngang mà bò tới, vì càng và que đều mọc ở đằng trước đầu. Ngoài ra, Ô Loan còn
có tôm rằn, tôm bạc, mực, sứa, rau câu, điệp. Giữa đầm có hai tảng đá lớn chồng
lên nhau gọi là hòn Chồng.
Hàng năm đến ngày mùng 7 tháng giêng âm lịch, lễ hội cầu
ngư của ngư dân vùng đầm Ô Loan được tổ chức. Hàng vạn người từ khắp nơi về
tham dự. Đây là một nét đẹp của văn hóa dân gian truyền thống Phú Yên. Đầm Ô Loan đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp
hạng là di tích danh thắng quốc gia.
